نرم‌افزار Nginx نوعی وب سرور است که درخواست‌های کاربران را دریافت می‌کند و محتوای سایت را به مرورگر آن‌ها نمایش می‌دهد. این سرویس در حقیقت مثل مسئول تحویل سفارش عمل می‌کند که وقتی کسی وارد سایت می‌شود، صفحه و فایل‌های موردنیاز را به‌سرعت برای او می‌فرستد.

در این مقاله از مجله پارس هاست ضمن پاسخ به این سوال که Nginx چیست، با ویژگی‌ها و کاربردهایی آشنا می‌شوید که Nginx را به انتخاب اول بسیاری از مدیران سرور تبدیل کرده‌اند. تا انتهای مطلب همراه ما باشید.

Nginx چیست؟

نرم‌افزار Nginx با تلفظ صحیح Engine-X (انجین-ایکس)، نوعی وب‌سرور متن باز و قدرتمند است که برای میزبانی وب‌سایت‌ها، مدیریت درخواست‌های کاربران و افزایش سرعت و پایداری سرویس‌های تحت وب توسعه یافته‌است. 

به‌زبان ساده، هر زمان کاربری آدرس یک وب‌سایت را در مرورگر وارد می‌کند، درخواست او به وب‌سرور ارسال می‌شود. اگر آن وب‌سرور از Nginx استفاده کند، این نرم‌افزار درخواست را دریافت می‌کند، آن را پردازش می‌کند و فایل‌ها یا اطلاعات مورد نیاز را در سریع‌ترین زمان ممکن به مرورگر کاربر بازمی‌گرداند.

مثال: تصور کنید یک رستوران شلوغ دارید. اگر فقط یک گارسون مسئول رسیدگی به همه مشتریان باشد، سفارش‌ها با تاخیر انجام می‌شوند. اما اگر یک مدیر حرفه‌ای بتواند چندین سفارش را هم‌زمان مدیریت و بین کارکنان تقسیم کند، سرعت خدمات به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد. Nginx نیز به‌همین شکل، هزاران درخواست کاربران را همزمان و با مصرف حداقل منابع سرور مدیریت می‌کند.

نرم‌افزار Nginx را ایگور سیسویف (Igor Sysoev)، برنامه‌نویس و مهندس نرم‌افزار اهل روسیه، در سال ۲۰۰۴ معرفی کرد و امروزه یکی از محبوب‌ترین وب‌سرورهای جهان محسوب می‌شود.

Nginx به‌عنوان یک وب‌سرور دارای ویژگی‌های زیر است:

• متن باز (Open Source) و رایگان است.
• برای مدیریت تعداد زیادی درخواست هم‌زمان طراحی شده‌است.
• مصرف کمی از پردازنده (CPU) و حافظه (RAM) دارد.
• عملکرد و سرعت بالایی در پردازش درخواست‌های کاربران ارائه می‌دهد.
• روی سیستم عامل‌های مختلف مانند لینوکس، ویندوز و BSD قابل اجراست.

یکی از مهم‌ترین دلایل محبوبیت Nginx، عملکرد بسیار بالا در کنار مصرف کم منابع سرور است. Nginx برخلاف برخی وب‌سرورها که برای هر کاربر یک پردازش جداگانه ایجاد می‌کنند، با معماری رویداد محور (Event-Driven) می‌تواند هزاران اتصال هم‌زمان را بدون فشار زیاد بر CPU و حافظه مدیریت کند. از همین رو، بسیاری از وب‌سایت‌های پرترافیک، سرویس‌های ابری، فروشگاه‌های اینترنتی و APIهای بزرگ از این وب‌سرور استفاده می‌کنند.

وب‌سایت Netcraft در گزارشی می‌نویسد: 

«در بررسی ژوئن ۲۰۲۶، Nginx روی بیش از ۳۱۴ میلیون وب‌سایت شناسایی شده و حدود ۲۱.۱٪ از کل وب‌سایت‌های بررسی‌شده را به خود اختصاص داده‌است.» منبع: Netcraft

اگرچه بسیاری از کاربران Nginx را صرفا یک وب‌سرور می‌شناسند، اما در عمل این نرم‌افزار به یکی از اجزای اصلی زیرساخت‌های مدرن تبدیل شده‌است و علاوه‌بر میزبانی وب‌سایت‌ها، وظایفی مانند مدیریت ترافیک، افزایش امنیت، بهینه‌سازی عملکرد و توزیع بار بین سرورها را نیز به‌انجام می‌رساند.

با این اوصاف، آشنایی با Nginx برای مدیران سرور، توسعه‌دهندگان وب و حتی متخصصان سئو که به عملکرد و سرعت وب‌سایت اهمیت می‌دهند، دانشی کاربردی و ارزشمند محسوب می‌شود.

مهم‌ترین مزایا و معایب Nginx

سرویس Nginx مانند هر نرم‌افزار دیگری علاوه‌بر مزایا، محدودیت‌هایی دارد که بهتر است پیش از انتخاب این وب‌سرور با آن‌ها آشنا شوید:

نکته: اگر وب‌سایت شما بازدید کمی دارد، تفاوت عملکرد Nginx با سایر وب‌سرورها ممکن است چندان محسوس نباشد. اما با افزایش ترافیک، توانایی Nginx در مدیریت هزاران اتصال هم‌زمان، مزیت آن را به‌خوبی نشان می‌دهد.

نرم‌افزار Nginx چه کاربردهایی دارد؟  

وب سرور Nginx در پروژه‌های کوچک تا پلتفرم‌های بزرگ اینترنتی به‌کار می‌رود. این سرویس نقش‌های مختلفی در یک زیرساخت وب داشته باشد که مهم‌ترین آن‌ها شامل موارد زیر می‌شوند:

• وب‌سرور (Web Server): اصلی‌ترین وظیفه Nginx ارائه فایل‌های وب به کاربران است. زمانی که کاربر یک صفحه از سایت را باز می‌کند، Nginx ضمن دریافت درخواست، فایل‌های مورد نیاز مانند صفحات HTML، تصاویر، فایل‌های CSS و JavaScript را به مرورگر ارسال می‌کند.
• پروکسی معکوس (Reverse Proxy): در این حالت Nginx بین کاربر و سرور اصلی قرار می‌گیرد و درخواست‌ها را مدیریت می‌کند. برای نمونه، یک سایت می‌تواند درخواست‌های کاربران را ابتدا به Nginx بفرستد و سپس Nginx آن‌ها را به برنامه اصلی مانند Node.js، PHP یا سرورهای دیگر انتقال دهد.
• توزیع‌کننده بار (Load Balancer): زمانی که یک وب‌سایت کاربران زیادی دارد، ممکن است از چندین سرور برای پاسخگویی استفاده کند. وب سرور Nginx با تقسیم درخواست‌ها بین این سرورها باعث می‌شود فشار کاری روی یک سرور خاص متمرکز نشود و پایداری سرویس افزایش پیدا کند.
• ذخیره‌سازی موقت محتوا (HTTP Cache): Nginx می‌تواند برخی محتواها را در حافظه خود ذخیره کند تا در درخواست‌های بعدی، اطلاعات سریع‌تر به کاربر نمایش داده شوند. این قابلیت، کاهش زمان بارگذاری صفحات و کاهش مصرف منابع سرور را به‌همراه دارد.
• ارائه فایل‌های استاتیک: فایل‌هایی مانند تصاویر، فونت‌ها، فایل‌های CSS و JavaScript به‌طور معمول نیاز به پردازش پیچیده‌ای ندارند. Nginx می‌تواند این فایل‌ها را با سرعت بالا به کاربران ارائه دهد تا فشار روی برنامه اصلی سایت کاهش یابد.

برای درک بهتر نقش Nginx، یک فروشگاه اینترنتی پرترافیک را تصور کنید. در این سایت، کاربران هم‌زمان صفحات مختلفی را باز می‌کنند، تصاویر محصولات را مشاهده می‌کنند و عملیات خرید انجام می‌دهند. در چنین شرایطی، Nginx می‌تواند درخواست‌های کاربران را مدیریت کند، فایل‌های ثابت را سریع ارائه دهد، ترافیک را میان چند سرور تقسیم کند و باعث شود سایت حتی در زمان افزایش بازدید نیز عملکرد مناسبی داشته باشد.

سرویس انجین ایکس Nginx چگونه کار می‌کند؟

تفاوت اصلی وب سرور انجین ایکس با بسیاری از وب سرورهای قدیمی در نحوه پردازش درخواست‌هاست؛ به‌جای اینکه برای هر درخواست یک پردازش یا Thread جداگانه ایجاد کند، از معماری رویداد محور استفاده می‌کند.

معماری رویداد محور یعنی سرور به‌جای ایجاد پردازش جدا برای هر درخواست، منتظر اتفاقات مختلف می‌ماند و هر زمان رویدادی مانند دریافت درخواست رخ دهد، آن را پردازش می‌کند.

مسیر پردازش درخواست در Nginx

زمانی که کاربر آدرس یک سایت را در مرورگر وارد می‌کند، درخواست ابتدا به Nginx ارسال می‌شود. سپس Nginx بر اساس تنظیماتی که برای آن تعریف شده‌است، تصمیم می‌گیرد درخواست چگونه پردازش شود.

مراحل کلی به‌شرح است:

1. کاربر یک درخواست HTTP یا HTTPS به‌سمت سایت ارسال می‌کند.
2. Nginx درخواست را دریافت و نوع آن را بررسی می‌کند.
3. بر اساس تنظیمات مشخص می‌کند که پاسخ را خودش ارائه دهد یا درخواست را به یک سرور دیگر ارسال کند.
4. نتیجه نهایی را به کاربر نمایش می‌دهد.

مثال: اگر کاربر یک فایل تصویر یا صفحه HTML درخواست کند، Nginx می‌تواند آن را از سرور ارسال کند. اما اگر درخواست مربوط به اجرای یک برنامه باشد، آن را به سرور داخلی منتقل می‌کند.

پلتفرم Nginx با درخواست‌های کاربران چه کاری انجام می‌دهد؟

سرویس Nginx نقش‌های مختلفی در زیرساخت سایت دارد که عبارت‌اند از:

۱. وب‌سرور (Web Server)

در ساده‌ترین حالت، Nginx فایل‌های آماده سایت مانند HTML، CSS، JavaScript و تصاویر را از سرور به کاربر ارسال می‌کند.

وب سرور Nginx به‌لطف معماری سبک و بهینه، این کار را با سرعت بالایی انجام می‌دهد و برای سایت‌هایی با بازدید زیاد پیشنهاد می‌شود.

۲. پروکسی معکوس (Reverse Proxy)

در بسیاری از سایت‌ها، انجین ایکس بین کاربر و برنامه اصلی سایت قرار می‌گیرد.

مثال: اگر یک سایت با PHP، Node.js یا Python ساخته شده باشد، کاربر به‌طور مستقیم به این برنامه‌ها متصل نمی‌شود. ابتدا درخواست به Nginx می‌رسد و سپس Nginx آن را به سرور اصلی می‌فرستد.

این کار، افزایش امنیت، مدیریت بهتر درخواست‌ها و کاهش فشار روی سرور اصلی را به‌همراه دارد.

۳. توزیع بار (Load Balancer)

اگر یک سایت روی چند سرور مختلف اجرا شود، Nginx می‌تواند درخواست‌های کاربران را بین این سرورها تقسیم کند. این قابلیت باعث می‌شود فشار کاری بین سرورها پخش شود و سایت حتی در زمان افزایش بازدید، پایداری و دسترس‌پذیری بیشتری داشته باشد.

۴. ذخیره‌سازی موقت اطلاعات (Caching)

با Nginx می‌توانیم برخی فایل‌ها یا پاسخ‌های سرور را ذخیره کنیم تا در درخواست‌های بعدی، اطلاعات سریع‌تر به کاربران نمایش داده شود و سرعت بارگذاری سایت افزایش پیدا کند. چنین کاری موجب کاهش پردازش‌های اضافی و افزایش سرعت بارگذاری صفحات خواهد شد.

۵. مدیریت ارتباط HTTPS

در سایت‌هایی که از SSL/TLS استفاده می‌کنند، Nginx می‌تواند وظیفه پردازش ارتباطات امن HTTPS را برعهده بگیرد. در این حالت، Nginx عملیات رمزگشایی را انجام می‌دهد و باعث می‌شود سرور اصلی سایت انرژی کمتری برای پردازش‌های امنیتی مصرف کند.

با مطالعه مقاله SSL چیست علاوه‌بر آشنایی با این پروتکل، درباره تفاوت TLS و SSL هم اطلاعات جالبی کسب خواهید کرد.

تفاوت Nginx و Apache چیست؟

پلتفرم‌های Nginx و Apache هر دو از محبوب‌ترین وب‌سرورهای دنیا هستند، اما معماری و نحوه مدیریت درخواست‌ها در آن‌ها تفاوت‌های مهمی دارد. Apache از مدل پردازشی قدیمی‌تری استفاده می‌کند که برای هر اتصال، منابع بیشتری مصرف می‌کند. در مقابل، Nginx با معماری رویداد محور می‌تواند هزاران درخواست هم‌زمان را با مصرف کمتر CPU و RAM مدیریت کند.

در جدول زیر تفاوت وب‌سرورهای Nginx و Apache را مشاهده می‌کنید:

به‌طور کلی، Nginx انتخاب مناسبی برای وب‌سایت‌های پرترافیک، سرویس‌های ابری و پروژه‌هایی است که سرعت و مقیاس‌پذیری اهمیت زیادی دارد. از طرف دیگر، Apache به‌خاطر سادگی استفاده و سازگاری گسترده، همچنان در بسیاری از سایت‌ها، مخصوصا انواع هاست اشتراکی، استفاده می‌شود.

انتخاب بین این دو وب‌سرور به نیاز پروژه بستگی دارد؛ هیچ‌کدام به‌صورت مطلق بهتر نیستند و باید بر اساس نوع سایت، میزان بازدید و زیرساخت موجود تصمیم بگیرید.

وب‌سرور Nginx چه زمانی بهترین انتخاب است؟

سرویس Nginx با توجه به معماری سبک و کارامدش، در حالت‌های زیر عملکرد بهتری نسبت به بسیاری از وب‌سرورها ارائه می‌دهد:

• وب‌سایت‌های پرترافیک: Nginx با مدیریت همزمان تعداد زیادی اتصال و مصرف پایین منابع، عملکردی سریع و پایدار در ترافیک‌های سنگین ارائه می‌دهد.
• سایت‌های وردپرسی و فروشگاه‌های اینترنتی: اگر سرعت بارگذاری، پاسخ‌گویی بالا و مدیریت کاربران هم‌زمان اهمیت دارد، Nginx برای چنین وب‌سایت‌هایی بسیار مطلوب است.
• APIها، CDN و معماری میکروسرویس: Nginx به‌عنوان Reverse Proxy و Load Balancer، ترافیک را به‌صورت هوشمند بین سرویس‌ها توزیع می‌کند و کارایی و مقیاس‌پذیری زیرساخت را افزایش می‌دهد.

اجرای بهینه Nginx با سرورهای قدرتمند پارس هاست

استفاده از Nginx در کنار یک زیرساخت سروری قدرتمند، نقش مهمی در افزایش سرعت و پایداری وب‌سایت‌ها دارد. ما در پارس هاست با ارائه انواع سرور مجازی ایران و نیز انواع سرورهای اختصاصی داخل و خارج کشور، منابع پردازشی مناسب برای اجرای سرویس‌های مختلف مانند Web Server، Reverse Proxy و Load Balancer را در اختیار کسب‌وکارهای آنلاین و وب‌سایت‌های پرترافیک قرار می‌دهیم تا بتوانند عملکرد بهتر و پایدار‌تری داشته باشند.

سوالات متداول

۱. Nginx چیست؟
پلتفرم Nginx یک وب‌سرور متن‌باز و پرسرعت است که درخواست‌های کاربران را دریافت و مدیریت می‌کند و محتوای وب‌سایت‌ها را با مصرف کم منابع به مرورگر ارسال می‌کند.

۲. Nginx چگونه کار می‌کند؟
وب‌سرور Nginx درخواست‌های کاربران را دریافت کرده و بر اساس تنظیمات، آن‌ها را پردازش می‌کند یا به سرورهای دیگر مانند اپلیکیشن‌سرورها منتقل می‌کند تا سرعت و پایداری سایت افزایش پیدا کند.

۳. مهم‌ترین کاربردهای Nginx چیست؟
نرم‌افزار Nginx علاوه‌بر وب‌سرور، به‌عنوان Reverse Proxy، Load Balancer، سیستم کش (Cache) و مدیریت‌کننده ترافیک در زیرساخت‌های وب استفاده می‌شود.

۴. تفاوت Nginx و Apache چیست؟
پلتفرم Nginx با معماری رویداد محور می‌تواند تعداد زیادی درخواست هم‌زمان را با مصرف کمتر CPU و RAM مدیریت کند، درحالی‌که Apache به دلیل ساختار ماژولار در برخی پروژه‌ها انعطاف‌پذیری بیشتری دارد.

۵. Nginx برای چه وب‌سایت‌هایی مناسب‌تر است؟
پلتفرم Nginx انتخاب مناسبی برای وب‌سایت‌های پرترافیک، سایت‌های وردپرسی، فروشگاه‌های اینترنتی، APIها، سرویس‌های CDN و معماری‌های میکروسرویس است.

۶. آیا Nginx فقط یک وب‌سرور است؟
خیر، Nginx فقط برای میزبانی سایت استفاده نمی‌شود و می‌تواند مدیریت ترافیک، توزیع بار، کش کردن محتوا و افزایش امنیت و پایداری سرویس‌های وب را نیز انجام دهد.