S/MIME استانداردی برای افزایش امنیت ایمیل است که با استفاده از رمزنگاری و امضای دیجیتال، از محتوای پیام‌ها محافظت می‌کند و امکان احراز هویت فرستنده را فراهم می‌سازد. نکته مهم اینجاست که S/MIME علاوه بر محرمانگی اطلاعات، به حفظ یکپارچگی پیام و اطمینان از هویت فرستنده نیز کمک می‌کند؛ همین موضوع باعث شده است این استاندارد به‌ویژه در ایمیل سازمانی و ارتباطات حاوی اطلاعات حساس مورد توجه قرار گیرد.

در این مقاله از مجله پارس هاست، ضمن پاسخ جامع به این سوال که S/MIME چیست، نحوه عملکرد، مزایا و کاربردهای آن را بررسی می‌کنیم. همچنین تفاوت S/MIME با TLS و PGP و نحوه استفاده از S/MIME در Gmail را توضیح خواهیم داد. پس تا انتهای مطلب همراه ما باشید.

S/MIME چیست؟

S/MIME مخفف Secure/Multipurpose Internet Mail Extensions  و یک استاندارد امنیتی برای ارسال و دریافت امن داده‌های MIME است. شرکت آمریکایی امنیت دیجیتال Digicert در تعریف S/MIME می‌نویسد:

“S/MIME, is an internet standard to digitally sign and encrypt email messages. It ensures the integrity of email messages remains intact while being received. By using digital signatures, S/MIME provides for authentication, message integrity, and non-repudiation of origin. In addition, S/MIME includes encryption that strengthens privacy and data security for electronic messaging.” «S/MIME یک استاندارد اینترنتی برای امضای دیجیتال و رمزنگاری ایمیل‌هاست. این استاندارد کمک می‌کند محتوای پیام در طول دریافت تغییر نکند و اصالت آن قابل بررسی باشد. S/MIME با استفاده از امضای دیجیتال، هویت فرستنده، صحت محتوای پیام و مشخص بودن منبع آن را بررسی می‌کند. همچنین با رمزنگاری ایمیل‌ها، حریم خصوصی و امنیت اطلاعات را در زمان ارسال پیام‌های الکترونیکی بیشتر می‌کند.» منبع: digicert.com

استاندارد S/MIME برای اضافه‌کردن قابلیت‌های امنیتی و رمزنگاری به پیام‌های MIME طراحی شده است. S/MIME از طریق امضای دیجیتال، احراز هویت فرستنده، بررسی یکپارچگی پیام و اثبات منشا آن را امکان‌پذیر می‌کند. از طرف دیگر، رمزنگاری محتوای پیام از افشای اطلاعات برای افراد غیرمجاز جلوگیری می‌کند.

به زبان ساده بخواهیم بگوییم S/MIME چیست، این استاندارد کمک می‌کند ایمیل فقط یک پیام معمولی نباشد و لایه‌ای از امنیت رمزنگاری روی آن قرار بگیرد. برای مثال، وقتی فرستنده ایمیلی را با S/MIME امضا می‌کند، گیرنده می‌تواند اصالت فرستنده و تغییر نکردن محتوای پیام را بررسی کند. وقتی پیام رمزنگاری می‌شود، محتوای آن فقط برای گیرنده مورد نظر قابل‌خواندن است.

IETF همچنین اشاره می‌کند که S/MIME فقط به ایمیل محدود نیست و در سیستم‌هایی که داده‌های MIME را منتقل می‌کنند، کاربرد دارد.

S/MIME چگونه کار می‌کند؟

S/MIME برای امن‌کردن ایمیل از رمزنگاری کلید عمومی و گواهی دیجیتال استفاده می‌کند. هر کاربر یک جفت کلید دارد: کلید عمومی که دیگران به آن دسترسی دارند و کلید خصوصی که فقط نزد صاحب آن باقی می‌ماند.

نکته: برای استفاده از S/MIME و ایجاد ارتباط امن، باید از گواهی دیجیتال معتبر استفاده شود؛ این گواهی‌ها برای احراز هویت و ایجاد اعتماد در ارتباطات رمزنگاری‌شده کاربرد دارند. اگر قصد دارید برای وب‌سایت خود گواهی‌های امنیتی تهیه کنید، می‌توانید برای خرید SSL در انواع مختلف از پارس هاست اقدام کنید.

وقتی فرستنده یک ایمیل را با S/MIME امضا می‌کند، نرم‌افزار ایمیل با استفاده از کلید خصوصی، یک امضای دیجیتال برای پیام ایجاد می‌کند. گیرنده سپس با کلید عمومی فرستنده امضا را بررسی می‌کند. این فرایند مشخص می‌کند پیام واقعا از صاحب کلید خصوصی آمده و محتوای آن در مسیر تغییر نکرده است.

برای رمزنگاری ایمیل، فرستنده از کلید عمومی گیرنده استفاده می‌کند. نرم‌افزار ایمیل محتوای پیام را رمزنگاری می‌کند و گیرنده با کلید خصوصی خودش آن را باز می‌کند. در نتیجه، حتی اگر فرد دیگری به پیام رمزنگاری‌شده دسترسی پیدا کند، بدون کلید خصوصی گیرنده محتوای آن را نمی‌خواند.

در عمل، S/MIME معمولا این دو قابلیت را کنار هم قرار می‌دهد: امضای دیجیتال برای اصالت و یکپارچگی و رمزنگاری برای محرمانگی.

S/MIME چه تفاوتی با TLS و PGP دارد؟

S/MIME، TLS و PGP هر سه برای افزایش امنیت ارتباطات اینترنتی استفاده می‌شوند، اما در یک لایه و با یک روش کار نمی‌کنند. تفاوت اصلی به این برمی‌گردد که هرکدام از چه چیزی محافظت می‌کنند و کلیدها و هویت کاربران را چطور مدیریت می‌کنند.

تفاوت S/MIME و TLS

برای درک بهتر تفاوت S/MIME با سایر روش‌های امنیتی، ابتدا باید بدانیم TLS چیست و در چه لایه‌ای از ارتباطات ایمیل استفاده می‌شود. TLS از ارتباط بین دو نقطه در مسیر انتقال محافظت می‌کند و امنیت آن به برقراری TLS در هر بخش از مسیر وابسته است. مثلا وقتی یک ایمیل از سرور فرستنده به سرور گیرنده منتقل می‌شود، TLS ارتباط میان این سرورها را رمزنگاری می‌کند. در این حالت، امنیت به مسیر ارتباط وابسته است.

اما S/MIME محتوای پیام را در سطح پیام رمزنگاری می‌کند؛ بنابراین محتوای رمزنگاری‌شده می‌تواند در طول مسیر و بین سرورهای مختلف محافظت شود. IETF نیز S/MIME را استانداردی برای رمزنگاری و امضای داده‌های MIME معرفی می‌کند.

به این مثال ساده توجه کنید:

• TLS: از مسیر انتقال ایمیل محافظت می‌کند.
• S/MIME: از خود پیام ایمیل محافظت می‌کند.

پس این دو رقیب یکدیگر نیستند و می‌توانند هم‌زمان استفاده شوند.

تفاوت S/MIME و PGP

S/MIME و OpenPGP هر دو می‌توانند برای رمزنگاری و امضای دیجیتال ایمیل استفاده شوند و امکان حفاظت سرتاسری محتوای پیام را مهیا کنند. تفاوت مهم آن‌ها بیشتر در مدیریت کلید و گواهی‌ها است.

S/MIME معمولا به گواهی دیجیتال متکی است و زنجیره اعتماد آن می‌تواند از طریق مراجع صدور گواهی (CA) شکل بگیرد. در مقابل، OpenPGP روش متفاوتی برای اعتماد و مدیریت کلیدها دارد و حتی امکان ایجاد گواهی توسط خود کاربر نیز وجود دارد.

 در یک جمله، TLS از مسیر ارتباط محافظت می‌کند، اما S/MIME و PGP از خود پیام محافظت می‌کنند. تفاوت اصلی S/MIME و PGP هم در روش مدیریت کلیدها و مدل اعتماد آن‌هاست.

S/MIME چه مزایایی برای امنیت ایمیل دارد؟

S/MIME یک لایه امنیتی برای ایمیل ایجاد می‌کند و از رمزنگاری و امضای دیجیتال برای محافظت از پیام‌ها کمک می‌گیرد. مهم‌ترین خدمات امنیتی S/MIME شامل احراز هویت، حفظ یکپارچگی پیام، اثبات منشا پیام و محرمانگی اطلاعات است.

مهم‌ترین مزایای S/MIME برای امنیت ایمیل چیست:

• حفظ محرمانگی: با رمزنگاری، محتوای ایمیل فقط برای گیرنده مورد نظر قابل‌خواندن است.
• احراز هویت فرستنده: امضای دیجیتال به گیرنده کمک می‌کند هویت صاحب کلید خصوصی را بررسی کند.
• حفظ یکپارچگی پیام: گیرنده متوجه می‌شود محتوای ایمیل در مسیر ارسال تغییر نکرده است.
• اثبات منشا پیام: امضای دیجیتال شواهدی درباره منشا پیام در اختیار گیرنده قرار می‌دهد.
• کاهش خطر جعل ایمیل: بررسی گواهی و امضای دیجیتال تشخیص پیام‌های جعلی را آسان‌تر می‌کند.

نکته: S/MIME معمولا محتوای MIME را امضا یا رمزنگاری می‌کند و هدرهای اصلی انتقال ایمیل مانند From، To و Subject لزوما به همان شکل رمزنگاری نمی‌شوند. در محیط‌های ایمیل سازمانی، همین قابلیت‌ها اهمیت زیادی دارند؛ مخصوصا زمانی که ایمیل حاوی اطلاعات محرمانه، اسناد کاری یا داده‌های حساس باشد.

آیا S/MIME روی همه سرویس‌های ایمیل کار می‌کند؟

خیر. S/MIME یک استاندارد عمومی برای امن‌سازی ایمیل است، اما همه سرویس‌ها و نرم‌افزارهای ایمیل از آن پشتیبانی نمی‌کنند. علاوه‌بر پشتیبانی سرویس، نرم‌افزار ایمیل فرستنده و گیرنده هم باید قابلیت S/MIME داشته باشد.

برای مثال، Gmail در Google Workspace از S/MIME پشتیبانی می‌کند، اما استفاده از آن به نوع حساب، تنظیمات مدیر و پیکربندی گواهی‌های S/MIME وابسته است. در این سرویس، فرستنده و گیرنده باید شرایط لازم و گواهی‌های معتبر S/MIME را داشته باشند.

Outlook هم از S/MIME پشتیبانی می‌کند، اما شرایط استفاده به نوع حساب و نسخه Outlook بستگی دارد. برای ایمیل رمزگذاری‌شده، گیرنده نیز به گواهی و کلید خصوصی متناظر نیاز دارد.

در نتیجه، هنگام استفاده از S/MIME باید سه مورد را بررسی کنید:

• سرویس ایمیل از S/MIME پشتیبانی کند.
• نرم‌افزار ایمیل فرستنده و گیرنده از S/MIME پشتیبانی کند.
• گواهی دیجیتال و کلیدهای لازم در اختیار کاربران قرار داشته باشد.

مثلا اگر شما یک ایمیل S/MIME را از Outlook ارسال کنید، گیرنده نمی‌تواند صرفا به‌دلیل داشتن یک حساب ایمیل، پیام را باز کند. برنامه ایمیل او هم باید S/MIME را پشتیبانی کند و برای پیام رمزگذاری‌شده، گواهی مناسب را در اختیار داشته باشد. مایکروسافت نیز صراحتا اشاره می‌کند که برای رمزگشایی پیام S/MIME، گیرنده باید گواهی لازم را روی دستگاه خود داشته باشد.

پس S/MIME مثل یک قابلیت عمومی و فعال برای تمام ایمیل‌ها نیست؛ سازگاری دو طرف ارتباط اهمیت دارد.

آموزش S/MIME در Gmail

۱. فعال‌سازی S/MIME در Google Workspace

وارد داشبورد مدیریت Google Workspace شوید و به بخش تنظیمات Gmail بروید:

Apps → Google Workspace → Gmail

سپس User Settings را انتخاب کنید.

گزینه Enable S/MIME encryption for sending and receiving emails  را تغییر دهید.

گزینه‌های:

• Enable S/MIME encryption for sending and receiving emails
• Allow users to upload their own certificates

را فعال کنید و سپس روی دکمه Save کلیک کنید.

۲. نصب گواهی S/MIME در Gmail

وارد حساب Gmail خود شوید و در گوشه بالای سمت راست صفحه روی دکمه Settings  کلیک کنید. سپس گزینه See all settings  را انتخاب کنید.

در تب Accounts روی لینک edit info که در تصویر زیر با کادر قرمز مشخص شده است، کلیک کنید.

روی گزینه Upload a personal certificate  کلیک کنید و سپس فایل مجموعه گواهی S/MIME خود را بارگذاری کنید.

رمز عبور مربوط به مجموعه گواهی S/MIME را وارد کنید. اگر گواهی را به‌صورت فایل .p12 یا .pfx دریافت کرده‌اید، رمز عبور فایل معمولا هنگام ایجاد یا دریافت فایل توسط صادرکننده یا فرایند صدور گواهی تعیین می‌شود و لزوما توسط CA در اختیار شما قرار نمی‌گیرد.

این رمز عبور برای محافظت از کلید خصوصی (Private Key) گواهی استفاده می‌شود. درنتیجه، اگر رمز عبور فایل را فراموش کنید، امکان وارد کردن  گواهی را نخواهید داشت.

گزینه Use this certificate  را انتخاب کنید و سپس روی Save Changes کلیک کنید.

۳. استفاده از S/MIME برای ارسال و دریافت ایمیل

پس از پیکربندی S/MIME، در صورت فراهم بودن شرایط لازم برای فرستنده و گیرنده، امکان ارسال و دریافت پیام‌های S/MIME در Gmail وجود خواهد داشت. در صورت فعال بودن S/MIME و وجود گواهی معتبر، Gmail می‌تواند پیام‌های خروجی را به‌صورت S/MIME امضا کند.

در تصویر زیر، جزییات یک پیام رمزگذاری‌شده در اپلیکیشن Gmail برای iOS را می‌بینید. در این حالت، Gmail فرستنده را با عبارت Verified  نمایش می‌دهد؛ چون پیام با امضای دیجیتال ارسال می‌شود و گیرنده می‌تواند اصالت فرستنده را بررسی کند.

در کنار پیام، یک قفل سبز با علامت + نیز نمایش داده می‌شود. عبارت Enhanced encryption (S/MIME)  هم کنار این علامت قرار دارد که نشان می‌دهد Gmail پیام را با استفاده از S/MIME رمزگذاری می‌کند. 

سیف میل چیست؟

S/MIME همان «سیف میل» نیست. این دو اصطلاح گاهی به‌خاطر شباهت مفهومی با هم اشتباه گرفته می‌شوند، اما معنی یکسانی ندارند.

در تعریف اینکه S/MIME چیست گفتیم که مخفف secure/Multipurpose Internet Mail Extensions  است و یک استاندارد امنیتی برای محافظت از ایمیل محسوب می‌شود. این استاندارد از امضای دیجیتال و رمزنگاری برای حفظ محرمانگی، اصالت و یکپارچگی پیام استفاده می‌کند.

اما سیف میل یا Safe Mail  معمولا یک عبارت عمومی برای اشاره به ایمیل امن یا سرویس‌های ایمیل با قابلیت‌های امنیتی است و به‌خودی‌خود نام یک استاندارد مشخص نیست.

پس اگر جایی عبارت سیف میل را دیدید، نباید آن را معادل S/MIME در نظر بگیرید. S/MIME یک استاندارد فنی مشخص است، درحالی‌که Safe Mail بیشتر یک اصطلاح توصیفی برای ایمیل امن محسوب می‌شود.

آیا S/MIME انتخاب مناسبی برای امنیت ایمیل شماست؟

اگر بخواهیم به سوال S/MIME چیست کوتاه پاسخ دهیم، S/MIME استانداردی برای افزایش امنیت ایمیل با استفاده از رمزنگاری و امضای دیجیتال است.

S/MIME برای سازمان‌هایی که اطلاعات حساس از طریق ایمیل سازمانی ارسال می‌کنند، مفید فایده است. البته استفاده از آن به پشتیبانی سرویس ایمیل و وجود گواهی دیجیتال نیاز دارد. بالاخره، S/MIME جایگزین TLS نیست؛ TLS از مسیر انتقال و S/MIME از محتوای پیام محافظت می‌کند.

سوالات متداول

١. S/MIME چیست؟

S/MIME یک استاندارد امنیتی برای ایمیل است که با استفاده از رمزنگاری و امضای دیجیتال، محرمانگی، اصالت و یکپارچگی پیام‌ها را افزایش می‌دهد.

٢. آیا S/MIME جایگزین TLS است؟

خیر. TLS از مسیر انتقال ایمیل محافظت می‌کند، درحالی‌که S/MIME برای محافظت از خود پیام و احراز هویت فرستنده استفاده می‌شود.

٣. آیا برای استفاده از S/MIME به گواهی دیجیتال نیاز است؟

بله. استفاده از S/MIME به گواهی دیجیتال و کلیدهای رمزنگاری مربوط به آن نیاز دارد.

۴. آیا S/MIME در Gmail قابل استفاده است؟

بله، S/MIME در Gmail قابل استفاده است؛ البته فعال‌سازی و استفاده از آن به تنظیمات و پشتیبانی سرویس بستگی دارد.