NAS دستگاه یا سامانه‌ای برای ذخیره و اشتراک فایل در شبکه است؛ چند کاربر با مجوز مشخص به اطلاعات آن دسترسی دارند. اما فقط داشتن چند هارد کنار هم نمی‌تواند امنیت اطلاعات را تامین کند! اگر فایل‌هایتان میان لپ‌تاپ‌ها و هاردهای اکسترنال پراکنده‌اند، شناخت NAS به سامان دادن آن‌ها کمک می‌کند. در این مقاله از مجله پارس هاست، توضیح می‌دهیم NAS چیست، چگونه کار می‌کند، چه تفاوتی با هارد معمولی و فضای ابری دارد و هنگام انتخاب و حفاظت از آن چه نکاتی را بررسی کنید. همراه ما باشید.

NAS چیست و مخفف چه عبارتی است؟

NAS مخفف Network Attached Storage، به‌معنی «فضای ذخیره‌سازی متصل به شبکه» است. این سامانه فایل‌ها را در یک محل مرکزی نگه می‌دارد و از طریق شبکه در اختیار دستگاه‌های مجاز می‌گذارد.

در پاسخ به سوال «سرور NAS چیست؟» باید گفت NAS نقش یک سرور تخصصی فایل را دارد؛ پردازنده، حافظه، سیستم عامل و دیسک‌های آن درخواست کاربران را مدیریت می‌کنند. پس NAS فقط یک هارد با کابل شبکه نیست.

عبارت NAS Storage نیز به همین ساختار اشاره دارد. کاربرد اصلی آن دسترسی در سطح فایل و پوشه است؛ برخلاف دسترسی بلوکی که فضای ذخیره‌سازی را به‌شکل یک دیسک در اختیار میزبان می‌گذارد. برای شناخت نقش عمومی سرورها و تفاوت کاربردهایشان، مقاله سرور چیست را بخوانید.

NAS چگونه فایل‌ها را در شبکه به اشتراک می‌گذارد؟

NAS معمولا با کابل اترنت به سوئیچ یا روتر وصل می‌شود و یک آدرس IP می‌گیرد. لپ‌تاپ یا رایانه کاربر، حتی با اتصال وای‌فای، از همان شبکه به پوشه مشترک دسترسی پیدا می‌کند.

کاربر درخواست باز کردن فایل را می‌فرستد؛ NAS هویت و مجوز او را بررسی می‌کند، فایل را از دیسک می‌خواند و پاسخ می‌دهد. برای ذخیره تغییرات نیز همین کنترل دسترسی تکرار می‌شود.

فرض کنید تیم طراحی پوشه‌ای مشترک دارد. طراح فایل را ویرایش می‌کند و حسابداری فقط اجازه مشاهده قراردادها را دارد. این همکاری به تنظیم مجوزها و قابلیت قفل فایل برنامه‌ها نیاز دارد؛ اشتراک پوشه، ویرایش همزمان بی‌خطا را تضمین نمی‌کند. شناخت اینکه شبکه چیست، به درک مسیر ارتباط رایانه‌ها با NAS و نقش روتر و سوئیچ کمک می‌کند.

یک دستگاه NAS چه اجزایی دارد؟

اجزای اصلی NAS شبیه یک رایانه کوچک‌اند، اما طراحی دستگاه بر مدیریت ذخیره‌سازی تمرکز دارد. جدول زیر وظیفه هر بخش را نشان می‌دهد.

تعداد محفظه‌ها، حداکثر حافظه و سرعت شبکه، سقف توسعه دستگاه را مشخص می‌کنند. وجود درگاه USB نیز لزوما به‌معنی اتصال مستقیم NAS به رایانه مثل هارد اکسترنال نیست؛ کاربرد درگاه را در مشخصات دستگاه بخوانید.

هارد NAS چه تفاوتی با هارد معمولی دارد؟

هارد NAS، درایوی با طراحی متناسب با کار مداوم و محیط چنددیسکی است. سازنده در مدل‌های مختلف، تحمل لرزش، مدیریت خطا و سقف بار کاری متفاوتی تعریف می‌کند.

هارد معمولی ممکن است داخل NAS کار کند، اما سازگاری فیزیکی برای انتخاب کافی نیست. فناوری ضبط CMR یا SMR، ظرفیت، تعداد دیسک‌های مجاز و فهرست سازگاری سازنده دستگاه را بررسی کنید. CMR معمولا برای آرایه‌های RAID و نوشتن مداوم مناسب‌تر است؛ برخی درایوهای SMR در بازسازی آرایه افت عملکرد دارند.

SSD نیز در NAS کاربرد دارد، اما کش SSD همیشه سرعت همه کارها را افزایش نمی‌دهد. برای آرشیو کم‌تغییر، ظرفیت مهم‌تر است؛ برای فایل‌های کوچک و درخواست‌های پرتعداد، تاخیر و توان پردازش اهمیت بیشتری دارند.

انواع NAS برای خانه و سازمان کدام‌اند؟

NASها را بر اساس اندازه، توان پردازش و روش توسعه دسته‌بندی می‌کنند. سه گروه رایج، نیازهای متفاوتی را پوشش می‌دهند:

• خانگی: مناسب آرشیو عکس، فیلم و بکاپ دستگاه‌های شخصی؛ معمولا رومیزی و با محفظه‌های محدود.
• کسب‌وکار کوچک: مناسب پوشه‌های مشترک، حساب‌های متعدد و پشتیبان‌گیری متمرکز، با قابلیت مدیریت بیشتر.
• سازمانی: مناسب کاربران همزمان بیشتر و ظرفیت بالا؛ در برخی مدل‌ها دارای کنترلر افزونه، شبکه سریع و قابلیت کلاستر.

در توسعه عمودی، ظرفیت یا توان همان دستگاه را افزایش می‌دهید. در توسعه افقی، سامانه با افزودن گره‌های جدید رشد می‌کند. هر NAS سازمانی قابلیت توسعه افقی ندارد؛ محدودیت مدل را جداگانه بررسی کنید.

NAS در خانه و کسب‌وکار چه کاربردهایی دارد؟

ارزش NAS در جمع کردن اطلاعات پراکنده و تعریف دسترسی مشخص است. کاربردهای متداول آن شامل این مواردند:

• نگهداری مرکزی عکس‌ها، ویدیوها و اسناد خانوادگی
• دریافت بکاپ رایانه‌ها و بعضی سرویس‌ها
• اشتراک فایل پروژه میان اعضای تیم
• آرشیو تصاویر دوربین، در مدل‌های سازگار
• ارائه کتابخانه رسانه برای دستگاه‌های خانه
• نگهداری فایل ماشین‌های مجازی، با زیرساخت مناسب

نصب برنامه، اجرای کانتینر یا تبدیل فرمت ویدیو در بعضی مدل‌ها امکان دارد، اما قابلیت عمومی تمام NASها نیست. منابع دستگاه را با سرویس‌های جانبی اشغال نکنید؛ اولویت سامانه، پاسخگویی پایدار به فایل‌هاست.

برای نمونه، تیم تولید محتوا به آرشیو مشترک و نسخه‌های قبلی فایل نیاز دارد؛ صرف خرید دستگاه پرظرفیت، این نظم را ایجاد نمی‌کند. ساختار پوشه و مسئول هر پروژه را هم مشخص کنید.

مزایا و محدودیت‌های NAS چیست؟

مدیریت مرکزی، اشتراک فایل میان سیستم عامل‌های مختلف و کنترل مجوزها، مزیت‌های اصلی NAS‌اند. توسعه ظرفیت نیز در چارچوب امکانات دستگاه امکان دارد؛ بدون اینکه برای هر کاربر هارد جدا تهیه کنید.

در مقابل، هزینه دستگاه، دیسک، برق و نگهداری را می‌پردازید. خرابی دستگاه یا اختلال شبکه ممکن است دسترسی چند کاربر را همزمان قطع کند. مسئولیت به‌روزرسانی و حفاظت داده‌ها نیز با مدیر سامانه است.

سرعت انتقال را کندترین بخش مسیر محدود می‌کند. خرید SSD، مشکل یک شبکه کند را به‌تنهایی حل نمی‌کند. همچنین NAS تک‌دستگاهی، صرف داشتن RAID، زیرساختی بدون نقطه شکست نیست.

مثلا سقف نظری یک اتصال یک گیگابیت‌برثانیه، پیش از کسر سربار، ۱۲۵ مگابایت‌برثانیه است؛ سرعت واقعی انتقال پایین‌تر خواهد بود. کابل، سوئیچ، دیسک و فایل‌های ریز نیز روی نتیجه اثر دارند.

NAS با چه پروتکل‌هایی کار می‌کند؟

پروتکل، قواعد ارتباط کاربر با سرویس را مشخص می‌کند. انتخاب آن باید با سیستم عامل‌ها، نرم‌افزارها و نیاز امنیتی هماهنگ باشد.

SMB برای اشتراک فایل در ویندوز رایج است و لینوکس و مک هم از آن پشتیبانی می‌کنند. NFS در محیط‌های لینوکسی و زیرساخت‌های مجازی کاربرد دارد. امکانات احراز هویت و رمزنگاری این پروتکل‌ها به نسخه و تنظیمات وابسته‌اند. 

برخی دستگاه‌ها SFTP، FTPS یا WebDAV را هم ارائه می‌دهند. FTP معمولی اطلاعات را بدون رمزنگاری منتقل می‌کند.

وجود iSCSI در بعضی NASها به‌معنی ارائه دسترسی بلوکی است؛ بنابراین یک دستگاه ممکن است هم سرویس فایل و هم قابلیت ذخیره‌سازی بلوکی داشته باشد.

تفاوت NAS با فایل‌سرور، SAN و DAS چیست؟

NAS نوعی فایل‌سرور تخصصی است؛ مرز آن با فایل‌سرور عمومی، مطلق نیست. تفاوت اصلی در تمرکز محصول، انعطاف نرم‌افزاری و روش مدیریت است.

جدول زیر تصویر روشن‌تری از این اصطلاح‌ها می‌دهد.

SAN الزاما به کابل فیبر نوری محدود نیست؛ iSCSI هم روی شبکه IP دسترسی بلوکی ارائه می‌دهد. در DAS نیز رایانه میزبان ممکن است فایل‌ها را به اشتراک بگذارد، اما خود فضای ذخیره‌سازی مستقیما سرویس شبکه ارائه نمی‌دهد.

NAS یا فضای ابری؛ کدام مناسب‌تر است؟

برای تیمی در یک دفتر با فایل‌های حجیم و شبکه داخلی مناسب، NAS دسترسی محلی و کنترل مستقیم‌تری دارد. هنگام قطع اینترنت هم دسترسی داخلی ادامه دارد، البته تا وقتی برق و شبکه محلی فعال‌اند.

فضای ابری برای تیم پراکنده، شروع بدون خرید سخت‌افزار و افزایش ظرفیت ساده‌تر کاربرد دارد. در مقابل، هزینه دوره‌ای، اینترنت، محل نگهداری داده و شرایط خروج اطلاعات را بررسی کنید. برای آشنایی با نحوه نگهداری و دسترسی به فایل‌ها در این سرویس‌ها، مقاله فضای ابری چیست را بخوانید.

ترکیب این دو هم کاربردی است: فایل‌های فعال روی NAS و بکاپ مستقل در مقصدی دیگر. همگام‌سازی ساده را با بکاپ اشتباه نگیرید؛ حذف ناخواسته ممکن است به مقصد دوم هم منتقل شود.

RAID و بکاپ چه نقشی در حفاظت از داده‌های NAS دارند؟

RAID چند دیسک را با الگویی مشخص کنار هم قرار می‌دهد. بعضی سطح‌ها تحمل خرابی دیسک دارند، اما RAID صفر هیچ افزونگی ندارد. RAID جای بکاپ را نمی‌گیرد.

برای نمونه، دو دیسک هم‌ظرفیت در RAID یک، داده یکسان نگه می‌دارند؛ ظرفیت مفید تقریبا معادل یک دیسک است. حذف فایل روی آرایه نیز همان حذف را در هر دو دیسک اعمال می‌کند.

اسنپ‌شات وضعیت داده را در یک زمان مشخص ثبت می‌کند و برای بازگشت سریع مفید است. بااین‌حال، اسنپ‌شات روی همان دستگاه در برابر نابودی کل سامانه کافی نیست.

وب‌سایت رسمی TrueNAS درباره این محدودیت توضیح می‌دهد:

“?Valuable data, including snapshots, remains on the storage system. But what happens when access to the storage system fails” «داده‌های ارزشمند، از جمله اسنپ‌شات‌ها، روی سامانه ذخیره‌سازی باقی می‌مانند. اما وقتی دسترسی به سامانه ذخیره‌سازی مختل شود، چه اتفاقی می‌افتد؟» 

قاعده ۳-۲-۱، سه نسخه داده، روی دو نوع رسانه و حداقل یک نسخه خارج از محل را پیشنهاد می‌کند. نسخه‌های جدا، نگهداری تاریخی و آزمون بازیابی، حفاظت را کامل‌تر می‌کنند. 

برای نگهداری نسخه‌ای مستقل خارج از دفتر، پیش از خرید هاست بکاپ، ظرفیت، پروتکل انتقال و شرایط بازیابی را بررسی کنید. درباره سازگاری ابزار پشتیبان‌گیری NAS با سرویس پارس هاست نیز از پشتیبانی بپرسید.

چطور امنیت و دسترسی کاربران NAS را مدیریت کنیم؟

برای هر فرد حساب جدا بسازید و مجوزها را با گروه‌های کاری تنظیم کنید. حساب مهمان و سرویس‌های اضافی را ببندید و حساب مدیریتی را برای کار روزانه استفاده نکنید.

دسترسی راه دور را با مسیر امن مانند VPN مدیریت کنید؛ پورت SMB یا پنل مدیریت را مستقیم روی اینترنت باز نگذارید. احراز هویت دومرحله‌ای پنل، به‌روزرسانی منظم و ثبت رویدادها نیز ضروری‌اند. 

رمزنگاری دیسک در برابر بعضی سناریوهای سرقت مفید است، اما حساب کاربری آلوده همچنان ممکن است فایل‌های مجاز خود را تخریب کند. بکاپ مستقل و محدودسازی مجوز حذف را هم جدی بگیرید.

هنگام انتخاب NAS به چه نکاتی توجه کنیم؟

پیش از مقایسه قیمت، ظرفیت مفید را پس از RAID، فضای اسنپ‌شات و رشد داده محاسبه کنید. جمع ظرفیت اسمی دیسک‌ها، فضای قابل استفاده شما نیست.

تعداد کاربران همزمان، نوع فایل، سرعت پورت شبکه و امکان ارتقای RAM را بررسی کنید. پشتیبانی نرم‌افزاری، سازگاری دیسک‌ها، مصرف برق، صدا، هزینه مجوز برنامه‌ها و دسترسی به قطعات هم در هزینه واقعی اثر دارند.

برای کاربرد حساس، زمان مجاز توقف و میزان داده قابل تحمل برای از دست دادن را مشخص کنید. این دو معیار نشان می‌دهند چه بکاپ، افزونگی و سرعت بازیابی لازم دارید.

راه‌اندازی NAS از کجا شروع می‌شود؟

ابتدا دیسک‌های سازگار را نصب کنید و دستگاه را به شبکه وصل کنید. پیش از ساخت آرایه، درباره پاک شدن دیسک‌ها مطمئن شوید؛ دیسک دارای اطلاعات را بدون بکاپ وارد این مرحله نکنید.

سپس سیستم عامل را به‌روز کنید، فضای ذخیره‌سازی بسازید و پوشه‌ها، کاربران و مجوزها را تعریف کنید. اتصال یک کاربر آزمایشی، انتقال فایل و بازیابی بکاپ را امتحان کنید.

پیش از انتقال همه اطلاعات، هشدار خرابی دیسک، کمبود فضا و قطع بکاپ را فعال کنید. مسئول بررسی هشدارها را هم تعیین کنید؛ هشدار بدون پیگیری، از داده حفاظت نمی‌کند. برای قطع برق نیز UPS سازگار و خاموش شدن کنترل‌شده دستگاه را در برنامه نگهداری بگنجانید.

سوالات متداول درباره NAS

۱. NAS چیست؟

NAS فایل‌ها را در شبکه به اشتراک می‌گذارد. برای دسترسی محلی، اینترنت لازم نیست؛ برق، شبکه داخلی و مجوز معتبر کافی‌اند.

۲. هارد NAS را روی رایانه معمولی نصب کنیم؟

اگر رابط، ظرفیت و سایر مشخصات سازگار باشند، بله. هارد NAS به‌تنهایی قابلیت اشتراک شبکه ندارد و برای این کار به میزبان نیاز دارد.

۳. NAS برای نگهداری بکاپ کافی است؟

NAS مقصد بکاپ مناسبی است، اما فقط نسخه اطلاعات را روی آن نگه ندارید. نسخه مستقل خارج از دستگاه و آزمایش بازیابی لازم است.