پروتکل HTTPS نسخه امن HTTP است که با رمزنگاری داده‌ها، اطلاعات رد و بدل‌شده بین مرورگر و سرور را از دسترس افراد غیرمجاز محافظت می‌کند. قبل از اینکه وب‌سایتی روی صفحه نمایش شما ظاهر شود، مرورگرتان در کمتر از ۰.۲ ثانیه یک فرایند امنیتی کامل را پشت پرده اجرا می‌کند؛ مانند اینکه دو نفر در یک چشم به‌هم زدن یک زبان مخفی مشترک اختراع کرده‌اند که فقط خودشان می‌فهمند! این همان کاری است که HTTPS انجام می‌دهد.

در این بلاگ، ضمن تعریف کامل لایه امنیتی HTTPS، اهمیت آن در وب‌سایت و نحوه عملکردش را بیان می‌کنیم. به‌علاوه، درباره چگونگی فعال‌سازی HTTPS روی وب‌سایت و خطاهای رایج بعد از آن صحبت خواهیم کرد. در ادامه مطلب همراه مجله پارس هاست باشید.

HTTPS مخفف چیست؟

HTTPS مخفف HyperText Transfer Protocol Secure و نسخه امن پروتکل HTTP است. مهم‌ترین تفاوت این دو پروتکل، استفاده از رمزنگاری اطلاعات در HTTPS است.

پروتکل HTTPS چیست و چرا برای وب‌سایت شما اهمیت دارد؟

اگر به نوار آدرس مرورگر خود نگاه کنید، احتمالا کنار آدرس بسیاری از وب‌سایت‌ها یک نماد قفل مشاهده می‌کنید. این قفل نشان می‌دهد که سایت از HTTPS استفاده می‌کند؛ پروتکلی که امروزه به یکی از مهم‌ترین استانداردهای امنیتی وب تبدیل شده‌است.

جالب است بدانید که اولین خرید آنلاین امن در تاریخ اینترنت یک جعبه پیتزا بود! همین پروتکل ساده امروز پشت تمام خریدها، پرداخت‌های بانکی و ورود به حساب‌های کاربری شما قرار دارد و از اطلاعاتتان محافظت می‌کند.

زمانی که یک وب‌سایت از HTTPS استفاده می‌کند، تمام داده‌های ردوبدل‌شده بین کاربر و سرور به‌صورت رمزگذاری‌شده منتقل می‌شوند. در نتیجه، افراد یا سیستم‌های غیرمجاز نمی‌توانند به اطلاعات حساس کاربران دسترسی پیدا کنند یا آن‌ها را مشاهده کنند.

برای درک بهتر، HTTP را مانند یک کارت‌پستال در نظر بگیرید که محتوای آن برای همه قابل مشاهده است. در مقابل، HTTPS مانند نامه‌ای مهروموم‌شده است که فقط فرستنده و گیرنده امکان مشاهده محتوای آن را دارند.

چرا HTTPS اهمیت دارد؟

استفاده از HTTPS فقط به رمزگذاری اطلاعات محدود نمی‌شود؛ این پروتکل مزایای متعددی برای امنیت، اعتماد کاربران و حتی عملکرد سایت در نتایج جستجو دارد که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• محافظت از اطلاعات کاربران: جلوگیری از شنود و سرقت اطلاعاتی مانند رمز عبور، اطلاعات تماس و داده‌های پرداخت.
• افزایش اعتماد کاربران: حذف هشدار «ناامن» در مرورگرها و افزایش اطمینان کاربران هنگام استفاده از سایت.
• تاثیر مثبت بر سئو: کمک به بهبود رتبه سایت در نتایج جستجوی گوگل به‌عنوان یکی از فاکتورهای رتبه‌بندی.
• پشتیبانی از فناوری‌های جدید وب: امکان استفاده از قابلیت‌هایی مانند HTTP/2 و سایر ویژگی‌های امنیتی و بهینه‌سازی عملکرد.

چگونه HTTPS را روی سایت فعال کنیم؟

برای راه‌اندازی HTTPS ابتدا باید اقدام به خرید SSL روی دامنه خود نصب کنید. اگر مالک یک وب‌سایت شرکتی، فروشگاهی یا کسب‌وکاری هستید، تهیه SSL از یک ارائه‌دهنده معتبر می‌تواند امنیت سایت و اعتماد کاربران را به شکل قابل‌توجهی افزایش دهد. پارس هاست به‌عنوان نماینده انحصاری Certum لهستان، انواع گواهینامه‌های SSL را برای وب‌سایت شما صادر می‌کند.

انواع مختلف گواهی‌های SSL مانند DV، OV و EV وجود دارند که هر کدام سطح متفاوتی از اعتبارسنجی و اعتماد را ارائه می‌دهند. انتخاب گواهی مناسب به نوع وب‌سایت و نیازهای امنیتی شما بستگی دارد. ما در مقاله نصب گواهی SSL به‌طور جامع درباره راه‌اندازی https روی سایت صحبت کرده‌ایم.

تفاوت HTTP و HTTPS چیست؟

اینترنت در ابتدا برای تبادل اطلاعات علمی طراحی شد، نه برای خرید آنلاین و بانکداری. در نتیجه، HTTP که پروتکل پایه‌ای وب است، هیچ لایه امنیتی‌ای نداشت. با گسترش وب و حساس‌تر شدن داده‌های کاربران، HTTPS به‌عنوان نسخه امن آن معرفی شد. 

مهمترین تفاوت: رمزنگاری

مهم‌ترین تفاوت HTTP و HTTPS در یک کلمه خلاصه می‌شود: رمزنگاری.

در HTTP، داده‌ها به صورت متن خام بین مرورگر و سرور منتقل می‌شوند. یعنی اگر کسی در مسیر شبکه «گوش بدهد»، می‌تواند دقیقاً ببیند چه اطلاعاتی رد و بدل شده.

مثال: تصور کنید در یک کافه از WiFi عمومی استفاده می‌کنید و وارد یک سایت HTTP می‌شوید. یک هکر در همان شبکه به‌راحتی می‌تواند نام کاربری و رمز عبور شما را ببیند — بدون هیچ ابزار پیچیده‌ای.

در HTTPS این اتفاق نمی‌افتد، چون داده‌ها قبل از ارسال رمزگذاری می‌شوند و حتی اگر کسی آن‌ها را رهگیری کند، چیزی جز یک رشته بی‌معنی نمی‌بیند.

تفاوت در عملکرد و سئو

خیلی‌ها فکر می‌کنند اتصال امن HTTPS فقط یک مسئله امنیتی است، اما اثر آن فراتر از این حرف‌هاست:

• گوگل سایت‌های HTTPS را در رتبه‌بندی ترجیح می‌دهد.
• مرورگرها سایت‌های HTTP را با برچسب «ناامن» نشان می‌دهند که نرخ پرش را به شدت افزایش می‌دهد.
• پروتکل HTTP/2 که سرعت بارگذاری را چند برابر می‌کند، فقط روی HTTPS فعال می‌شود.
• سایت‌های HTTPS در آنالیتیکس داده‌های دقیق‌تری از منابع ترافیک دریافت می‌کنند.

چرا هنوز بعضی سایت‌ها از HTTP استفاده می‌کنند؟

علت اصلی چنین موضوعی اغلب یکی از این‌هاست: بی‌توجهی به امنیت، هزینه پنداشتن SSL، یا قدیمی بودن سایت. البته امروزه تهیه SSL از اکثر هاستینگ‌های معتبر کاملا مقرون‌به‌صرفه است و فرایند نصب آن هم ساده‌تر از قبل شده‌است.

کدام یک را انتخاب کنیم؟

پاسخ ساده است: همیشه HTTPS.

دیگر هیچ دلیل موجهی برای استفاده از HTTP در سایت‌های عمومی وجود ندارد. صرف‌نظر از اینکه وب‌سایت شما شخصی، شرکتی یا فروشگاهی باشد، HTTPS هم کاربران شما را محافظت می‌کند و هم جایگاه سایت‌تان را در نتایج جستجو بهبود می‌دهد. 

اگر می‌خواهید بدانید HTTPS چیست و چطور کار می‌کند، پیشنهاد می‌کنیم مقاله جامع ما را درباره تفاوت HTTP و HTTPS ما را بخوانید.

HTTPS چگونه کار می‌کند؟

HTTPS در پشت صحنه، HTTPS با استفاده از فناوری SSL/TLS یک ارتباط رمزگذاری‌شده میان مرورگر کاربر و سرور ایجاد می‌کند. این ارتباط امن مانع از دسترسی افراد غیرمجاز به اطلاعات در حال انتقال می‌شود. برای فعال‌سازی این لایه امنیتی، وب‌سایت باید به یک گواهی SSL مجهز باشد.

وقتی آدرس یک وب‌سایت را در مرورگر وارد می‌کنید، در پشت صحنه و فقط در چند میلی‌ثانیه، مجموعه‌ای از فرایندهای امنیتی اجرا می‌شود تا ارتباطی امن بین شما و سرور سایت برقرار شود. درک این فرایند به شما نشان می‌دهد که HTTPS چگونه از اطلاعات کاربران محافظت می‌کند و چرا امروزه یکی از مهم‌ترین استانداردهای امنیت وب محسوب می‌شود.

در ادامه، نحوه عملکرد HTTPS را گام‌به‌گام توضیح می‌دهیم:

گام اول: هندشیک (Handshake) یا دست دادن امنیتی

اولین مرحله برقراری ارتباط امن وب، فرایندی به نام دست‌دهی یا هندشیک است. در این مرحله، مرورگر و سرور قبل از تبادل هرگونه اطلاعات، هویت یکدیگر را بررسی و یک کانال امن برای انتقال داده‌ها ایجاد می‌کنند.

این فرایند به‌شکل زیر انجام می‌شود:

• مرورگر درخواست برقراری ارتباط امن را برای سرور ارسال می‌کند.
• سرور گواهی SSL خود را در اختیار مرورگر قرار می‌دهد.
• مرورگر اعتبار گواهی را بررسی می‌کند.
• یک کلید رمزنگاری مشترک بین مرورگر و سرور ایجاد می‌شود.
• از این لحظه تمام داده‌ها به‌صورت رمزگذاری‌شده منتقل خواهند شد.

به‌زبان ساده، این مرحله مانند توافق دو نفر روی یک زبان محرمانه است که فقط خودشان قادر به درک آن هستند.

گام دوم: احراز هویت با گواهی SSL

گواهی SSL نقش شناسنامه دیجیتال وب‌سایت را ایفا می‌کند. این گواهی توسط نهادهای معتبری به نام Certificate Authority یا CA صادر می‌شود و هویت واقعی صاحب دامنه را تایید می‌کند.

زمانی که مرورگر گواهی را دریافت می‌کند، موارد زیر را بررسی می‌کند:

• آیا گواهی توسط یک CA معتبر صادر شده‌است؟
• آیا گواهی هنوز معتبر بوده و منقضی نشده‌است؟
• آیا دامنه ثبت‌شده در گواهی با آدرس سایت مطابقت دارد؟

در صورت تایید تمام این موارد، مرورگر اتصال را امن تشخیص می‌دهد و نماد قفل کنار آدرس سایت نمایش داده می‌شود. در غیر این صورت، کاربر با هشدار امنیتی مواجه خواهد شد.

گام سوم: رمزنگاری اطلاعات

پس از پایان هندشیک، انتقال داده‌ها آغاز می‌شود. در این مرحله، HTTPS از دو روش رمزنگاری مختلف استفاده می‌کند:

• رمزنگاری نامتقارن (Asymmetric Encryption)

این روش در مرحله هندشیک برای تبادل امن کلیدها استفاده می‌شود، امنیت بسیار بالایی دارد، اما نسبتا کندتر است.

• رمزنگاری متقارن (Symmetric Encryption)

پس از ایجاد کلید مشترک، تمام داده‌های واقعی با این روش رمزگذاری می‌شوند. این مدل سرعت بالایی دارد و برای انتقال مداوم اطلاعات بسیار مناسب است.

رمزنگاری نامتقارن را می‌توانیم به صندوقی تشبیه کنیم که همه می‌توانند چیزی داخل آن قرار دهند، اما فقط صاحب کلید قادر به باز کردن آن است. در مقابل، رمزنگاری متقارن مانند کلیدی مشترک است که هر دو طرف ارتباط در اختیار دارند.

خطاهای رایج SSL و HTTPS و روش رفع آن‌ها

گاهی ممکن است پس از نصب گواهی SSL با خطاها یا هشدارهای امنیتی مواجه شوید؛ هشدارهایی که اگر درست مدیریت نشوند، می‌توانند اعتماد کاربر را از بین ببرند. 

برخی از رایج‌ترین خطاهای SSL عبارت‌اند از:

• SSL Certificate Expired: زمانی رخ می‌دهد که اعتبار گواهی SSL به پایان رسیده باشد.
• NET::ERR_CERT_COMMON_NAME_INVALID: نام دامنه با دامنه ثبت‌شده در گواهی SSL مطابقت ندارد.
• SSL Handshake Failed: مرورگر و سرور نمی‌توانند ارتباط رمزگذاری‌شده را به‌درستی برقرار کنند.
• Mixed Content Error: صفحه از HTTPS بارگذاری می‌شود اما بخشی از تصاویر، فایل‌های CSS یا اسکریپت‌ها همچنان از طریق HTTP فراخوانی می‌شوند.
• ERR_CERT_AUTHORITY_INVALID: گواهی توسط یک مرجع صدور معتبر (CA) صادر نشده یا زنجیره گواهی ناقص است.

در میان این موارد، خطای Mixed Content یکی از رایج‌ترین مشکلات پس از نصب SSL محسوب می‌شود. در این حالت اگرچه سایت دارای گواهی معتبر است، اما مرورگر به‌عات بارگذاری برخی منابع از طریق HTTP همچنان هشدار امنیتی نمایش می‌دهد.

در همین رابطه وب‌سایت Sectigo، یکی از بزرگ‌ترین ارائه‌دهندگان SSL، می‌گوید:

“HTTP-to-HTTPS redirects, for example, promote access to secure websites. If these are misconfigured, however, users may become vulnerable to SSL stripping attacks.” «ریدایرکت‌های HTTP به HTTPS کاربران را به نسخه امن سایت هدایت می‌کنند، اما اگر به‌طور صحیح پیکربندی نشوند، ممکن است کاربران در معرض حملات SSL Stripping قرار بگیرند.» منبع: Sectigo

برای جلوگیری از این مشکلات، بهتر است پس از نصب SSL موارد زیر را بررسی کنید:

• فعال بودن ریدایرکت ۳۰۱ از HTTP به HTTPS
• عدم وجود لینک‌ها و فایل‌های HTTP در سایت
• اعتبار و تاریخ انقضای گواهی SSL
• نصب کامل زنجیره گواهی (Certificate Chain)
• سازگاری دامنه و زیر دامنه‌ها با گواهی صادرشده

بررسی دوره‌ای این موارد باعث می‌شود کاربران بدون هشدارهای امنیتی از سایت شما استفاده کنند و مرورگرها نیز اتصال HTTPS را کاملا معتبر تشخیص دهند.

لایه امنیتی HTTPS؛ ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای امنیت وب‌سایت

پروتکل HTTPS امروز فقط یک لایه امنیتی ساده نیست، بلکه پایه اصلی اعتماد در وب مدرن محسوب می‌شود. رمزنگاری داده‌ها، جلوگیری از شنود اطلاعات و حتی بهبود رتبه در نتایج جستجو همگی به پیاده‌سازی صحیح و اصولی SSL وابسته‌اند. در عمل، هر سایتی که هنوز از HTTP استفاده می‌کند، بخشی از اعتماد کاربران و اعتبار خود را از دست می‌دهد.

اگر در صدد ارتقای امنیت سایت خود هستید، پارس هاست انواع گواهی‌های SSL را ارائه می‌کند و علاوه‌بر آن، نصب سفارشی SSL را نیز انجام می‌دهد. همچنین با پشتیبانی ۲۴/۷، در تمام مراحل فعال‌سازی و رفع خطاهای احتمالی کنار شما خواهد بود.

سوالات متداول

۱. پروتکل HTTPS چیست؟
پروتکل استاندارد HTTPS نسخه امن HTTP است که با استفاده از SSL/TLS اطلاعات بین کاربر و سرور را رمزگذاری می‌کند تا از دسترسی غیرمجاز جلوگیری شود.

۲. آیا HTTPS فقط برای سایت‌های فروشگاهی ضروری است؟
خیر، حتی سایت‌های ساده و وبلاگ‌ها هم باید از HTTPS استفاده کنند، چون امنیت و اعتماد کاربران را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

۳. SSL دقیقا چه کاری انجام می‌دهد؟
گواهینامه امنیتی SSL ارتباط بین مرورگر و سرور را رمزنگاری می‌کند و مانع شنود یا تغییر اطلاعات در مسیر انتقال می‌شود.

۴. اگر SSL نداشته باشم چه اتفاقی می‌افتد؟
مرورگرها سایت را «ناامن» نمایش می‌دهند و این موضوع باعث کاهش اعتماد کاربران و افت رتبه سئو می‌شود.

۵. آیا نصب SSL سخت است؟
خیر، در اکثر هاستینگ‌ها نصب SSL به‌صورت خودکار یا با چند کلیک انجام می‌شود و در صورت نیاز می‌توانید آن را به‌صورت تخصصی پیکربندی کنید.